เหตุการณ์กบฏ ร.ศ. ๑๓๐ หรือ พ.ศ. ๒๔๕๕ กลุ่มผู้ก่อการคือปัญญาชนและนายทหารเกือบร้อยคนที่พยายามให้ประเทศเปลี่ยนแปลงการปกครองสู่ระบอบประชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ โดยมีความพยายามสังหารประมุขของประเทศด้วย ซึ่งเกิดขึ้นครั้งแรกสำหรับการปกครองโดยมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขตั้งแต่เริ่มสร้างกรุงรัตนโกสินทร์เป็นต้นมา

ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. ๒๓๙๔-๒๔๑๑) วัฒนธรรมหลวงยุคนี้ให้ความสำคัญกับวัฒนธรรมตะวันตกอย่างมาก เพราะพระองค์มีพื้นฐานของความเป็นปราชญ์ที่ผนวชในพระพุทธศาสนาถึง ๒๗ ปีก่อนขึ้นครองราชย์ ทำให้ทรงสามารถรับศิลปวิทยาการและความคิดใหม่ๆ มาปรับปรุงบ้านเมือง

ยุคต้นของกรุงรัตนโกสินทร์นับตั้งแต่รัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ จนถึงรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (ราว พ.ศ. ๒๓๒๕-๒๓๙๔) เทียบได้กับเวลาราว ๓ ชั่วอายุคนนี้ เป็นช่วงเวลาของการสร้างราชธานีใหม่ การสร้างความเป็นปึกแผ่นของสยามประเทศ การสร้างกรุงเทพฯ ให้เป็นศูนย์กลางของเมืองท่าและการค้าทางทะเล

การเกิดของ “กรุงเทพฯ” อันเป็นเมืองราชธานีของสยามประเทศในขณะนี้มีความสัมพันธ์กับ “กรุงธนบุรี” อย่างแยกกันไม่ออก เพราะกำเนิดมาจากการเป็นเมืองสองฝั่งลำน้ำเจ้าพระยาที่เป็นคลองขุดลัดแม่น้ำอ้อมด้วยกัน พื้นฐานของคนบางเกาะหรือบางกอกก็คือ “ชาวสวน” ที่เกิดจากผู้คนรุ่นใหม่ที่มาจากถิ่นฐานทางตอนใต้ของประเทศจีน นำเอาความรู้ในเรื่องการทำสวนผลไม้เข้ามาปรับใช้ให้เข้ากับภูมินิเวศในลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่าง

นักประวัติศาสตร์สามารถใช้คำว่ากษัตริย์ผู้อาภัพ สรุปพระราชประวัติใน“พระเมืองเกษเกล้า” ได้อย่างแท้จริง แต่ด้วยเหตุใดกษัตริย์ที่สืบเชื้อสายมาอย่างถูกต้อง

ตำแหน่ง “เจ้ามหาเทวี” ไม่ได้เป็นแค่ตำแหน่งเรียกขานผู้ให้กำเนิดอีกต่อไป แต่มันได้กลายเป็นตำแหน่งสตรีผู้สูงศักดิ์แห่งล้านนา ซึ่งอาจหมายถึงพระอัยยิกา (ย่า,ยาย) พระราชมารดา หรือพระอัครมเหสีของกษัตริย์ก็ได้

เรื่องชิงอำนาจปกครองในราชวงศ์มังรายนี้ปรากฏขึ้นหลายคราว มีบันทึกอยู่ในเอกสารทั้งฝ่ายเมือง (เอกสารเล่าเรื่องความเป็นมาบ้านเมือง) และฝ่ายวัด (เอกสารเล่าเรื่องทางพระพุทธศาสนาที่กล่าวถึงเรื่องบ้านเมืองต่าง ๆ บ้าง) สะท้อนให้เห็นความสัมพันธ์ทางเครือญาติ และการอ้างสิทธิชอบธรรมในการปกครองที่สืบทอดมาในกษัตริย์โคตรวงศ์เดียวคือ “โคตรวงศ์ลาว” โดยมีขุมกำลัง “เครือญาติ” เป็นปัจจัยสำคัญอยู่เบื้องหลัง

บทบาทโคตรวงศ์ “เลือง” “ลาว” “กาว” และ “เขม”: ต่อดินแดนอยุธยา สุโขทัย ล้านนา

ศรีสักร วัลลิโภดม และพรนลัก ปรัชยญากร อุบัติการณ์ล้างโลกและสร้างโลก แนวคิดพื้นฐาน แนวคิดทางมานุษยวิทยาสังคมเห็นว่าความเป็นมนุษย์หรือ มนุษยชาติ [Mankind] นั้นเป็นสัตว์โลกชนิดหนึ่งที่เรียกว่า สัตว์สังคม ซึ่งต้องอยู่รวมกันเป็น กลุ่ม [Group] จึงจะ มีชีวิตรอดได้ [Survival] สัตว์สังคมมีหลายอย่างหลายประเภท แต่สัตว์สังคมที่เรียกว่า ‘มนุษย์’ หรือ ‘คน’ นั้นมีวิวัฒนาการทางชีววิทยามานานหลายขั้นตอนก่อนที่จะเป็นมนุษย์หรือคนขึ้นมาให้อยู่เหนือสัตว์โลกอื่นๆ ซึ่งนอกจาก รูปร่างที่แตกต่างแล้วยัง

หัวนะโมและโควิด จากวัตถุมงคลของแผ่นดินสู่สิ่งศักดิ์สิทธิ์พกพา ในที่สุด...สยามประเทศก็ได้ต้อนรับการระบาดของโควิด-๑๙ ระลอกใหม่ก่อนจะผลัดพุทธศักราชเพียงไม่กี่อาทิตย์ หลังจากปลุกปล้ำทำความเข้าใจเพื่อมิให้กลายเป็นคนตกเทรนด์ว่านี่ไม่ใช่การ “ระบาดระลอก ๒” แต่เป็นการ “ระบาดระลอกใหม่” เพราะมีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญจนพอจะสรุปคร่าวๆ ได้ว่า คำว่า “ระบาดระลอกใหม่” ซึ่งเรียกว่า Newly Emerging นั้น คือการติดเชื้อครั้งใหม่จากสถานที่และ กลุ่มก้อนซึ่งไม่มีความเกี่ยวข้องกับการระบาดระลอกแรก

คำว่าอัตวิบาตกรรมทางวัฒนธรรม [Cultural suicide] เป็นคำที่ใช้ในหมู่นักมานุษยวิทยาเมื่อราวห้าสิบกว่าปีมาแล้ว เรียกกิจกรรมของมนุษย์ในสังคม เช่น ปลูกฝิ่น ค้าฝิ่น และยาเสพติดที่มีผลถึงเป็นการทำลายศีลธรรม ความเป็นมนุษย์ และชีวิตวัฒนธรรมของคนในสังคม จนเกิดความพินาศอย่างสิ้นยุคสมัย

รำลึกรถราง ‘ล้ำ-ล้าสมัย’ ในพระมหานครกรุงเทพฯ ในปี พ.ศ. ๒๕๖๗ นี้ ถือได้ว่ารถรางปิดกิจการมา ๕๖ ปีเข้าไปแล้ว หากนับจากขวบปีสุดท้ายในปี พ.ศ. ๒๕๑๑ เทิ้ม ภู่หอม หนึ่งในผู้ทำหน้าที่เป็นพนักงานขับรถรางสายดุสิตของการไฟฟ้านครหลวง ก่อนที่รถรางถูกยกเลิกไปในปี พ.ศ. ๒๕๑๑ ได้ให้สัมภาษณ์เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ย้อนอดีตในฐานะพนักงานขับรถรางรุ่นสุดท้ายผ่านการเผยแพร่ในเพจการไฟฟ้านครหลวง MEA ว่า "มีความสุขมากตอนขับรถราง แม้จะตากแดดตากฝนบ้างในการปฏิบัติหน้าที่ จดจำได้หมดเกี่ยวกับการขับรถราง เสียดายเหม