จากสทิงพระสู่เมืองสงขลา จากสทิงพระสู่เมืองสงขลา อาจารย์ศรีศักร วัลลิโภดม สำรวจศึกษาทางด้านมานุษยวิทยาโบราณคดีการสร้างบ้านแปลงเมืองใน ดินแดนประเทศไทย มาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๐๕ สรุปเป็นแนวคิดเรื่องการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ได้ว่า ความเป็นชุมชน “บ้าน” และ “เมือง” ของสังคมเกษตรกรรมแบบชาวนา ราวพุทธศตวรรษที่ ๓ เป็นต้นมา มักเกิดขึ้นในภูมิประเทศที่มี ๑. ลำน้ำไหลผ่านจากต้นน้ำ ตั้งแต่ภูเขาลงมาจนถึงชายทะเล ๒. ตามรอบๆ หนองน้ำหรือบึงขนาดใหญ่ที่เรียกว่า ทะเลสาบ เพราะมนุษย์ต้องอาศัยน้ำเพื่อกา

เส้นทางข้ามคาบสมุทรที่คอคอดกระ จากการสำรวจ เส้นทางติดต่อของอารยธรรมโบราณที่เข้ามาพร้อมกับพ่อค้า-นักเดินทางระยะไกล ที่นำร่องรอยความเชื่อทางพุทธศาสนาเข้ามาด้วยในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หรือที่ชาวอนุทวีปรู้จักกันในนามดินแดนสุวรรณภูมิ ในยุคสมัยที่เรียกกันทั่วไปว่ายุคเหล็กหรือปัจจุบันกล่าวได้ว่าคือยุคสุวรรณภูมิ ซึ่งอยู่ในห้วงเวลาราวพุทธศตวรรษที่ ๑-๗ โดยช่วงเวลาที่ถือว่ามีกิจกรรมการผลิตและขนส่งสินค้ากับผู้คนหลากหลายทั้งจากทางฝั่งทะเลอันดามันและอ่าวไทย และมีการอยู่อาศัยมากที่สุด

จากโคกเมืองวัดเขียนบางแก้วสู่เมืองพัทลุง ทะเลสาบสงขลา : ลากูนบนชายฝั่งทะเลด้านตะวันออกของไทย ลากูนคือทะเลสาบ และทะเลสาบสงขลาคือลากูนใหญ่ที่สุดในดินแดนชายฝั่งทะเลด้านตะวันออกของประเทศไทย มีลักษณะเป็นเกาะ เดินเรือจากนครศรีธรรมราชผ่านเส้นทางน้ำแถบอำเภอหัวไทรมายังเมืองพัทลุงที่ปากประและลำปำได้ การเกิดเป็นทะเลสาบได้นั้น ต้องอาศัยเขาและแนวสันทรายที่เกิดขึ้นจากการทับถมของปะการังจากหัวเขาแดงไปถึงระโนดและจากระโนดผ่านหัวไทรขึ้นไปยังปากพนังและแหลมตะลุมพุก เกิดแนวสันทรายที่กระทำด้วยคลื่น

ศรีวิชัยที่ไชยา ภูมิหลังเรื่องศูนย์กลางของศรีวิชัย ในวงการประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ราว ๔๐ ปีที่ผ่านมา มีการค้นคว้าและถกเถียงกันใหญ่โตถึงเรื่องอาณาจักรศรีวิชัยที่มีความเจริญรุ่งเรืองทั้งการเมืองและเศรษฐกิจกว่าบรรดารัฐและบ้านเมืองอื่นๆ ในภูมิภาค ช่วงเวลาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๑๓-๑๕ อาณาจักรนี้มีอำนาจปกครองบรรดาบ้านเมืองต่างๆ ทั้งในหมู่เกาะและชายทะเลบนคาบสมุทรมลายู ที่ปัจจุบันอยู่ในเขตประเทศอินโดนีเซีย มลายู และทางตอนใต้ของประเทศไทย ปัญหาทางประวัติศาสตร์ที่มีการถกเถียงกั